Jeugdzorg verandert: waarom kleinschalige woonlocaties belangrijker worden

De jeugdzorg zit midden in een grote verandering. Minder kinderen uit huis, geen jongeren meer achter gesloten deuren en waar verblijf toch nodig is: zo thuis mogelijk. Dat heeft direct gevolgen voor het soort locaties dat jeugdzorgaanbieders nodig hebben. Grote instellingen op afstand maken plaats voor kleine woongroepen midden in de wijk.

De Hervormingsagenda Jeugd

In juni 2023 hebben Rijk en gemeenten (VNG), samen met aanbieders, professionals en cliëntenorganisaties, de Hervormingsagenda Jeugd vastgesteld. De agenda loopt tot en met 2028 en heeft drie hoofddoelen: voorkomen dat jeugdzorg nodig is, de kwaliteit van de jeugdzorg verbeteren en het stelsel financieel houdbaar maken. Onderdeel van de afspraken is onder meer het terugdringen van uithuisplaatsingen en van gesloten jeugdhulp.

De uitvoering wordt gevolgd door een onafhankelijke Deskundigencommissie, die per 1 januari 2026 opnieuw is geïnstalleerd om de voortgang en de uitgaven in beeld te brengen. Daarnaast is de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg op onderdelen per 1 januari 2026 in werking getreden. Tegelijk staan de budgetten van veel gemeenten onder druk, waardoor de vraag naar effectieve en betaalbare zorgvormen alleen maar groter wordt.

Afbouw van gesloten jeugdhulp

Een belangrijk spoor is de af- en ombouw van gesloten jeugdhulp. Rijk, gemeenten en aanbieders hebben afgesproken dat instellingen kleinschalig gaan werken en toewerken naar nul gesloten plaatsingen in 2030. Inmiddels is afgesproken waar mogelijk al naar 2028 te streven. Jongeren die niet thuis kunnen wonen, verblijven bij voorkeur in een pleeggezin of gezinshuis. Lukt dat niet, dan in een kleinschalige voorziening: een woongroep met een beperkt aantal jongeren en vaste begeleiders, met zo veel mogelijk een gewone leefomgeving.

Wat vraagt dat van locaties?

Kleinschalig wonen stelt andere eisen aan vastgoed dan een instellingsterrein. Wat wij in de praktijk zien dat jeugdzorgaanbieders zoeken:

• Huiselijke panden in een gewone woonomgeving, zoals grote woonhuizen, villa's, voormalige pastorieën of kleinere maatschappelijke gebouwen.
• Een overzichtelijke omvang, vaak met zes tot twaalf eigen kamers, gedeelde badkamers, een gezamenlijke woonkamer en keuken.
• Goede bereikbaarheid van school, werk, sport en openbaar vervoer, zodat jongeren hun gewone leven kunnen voortzetten.
• Buitenruimte en een plek voor begeleiders, eventueel met een slaapdienst of nachtwacht.
• Brandveiligheid die past bij het gebruik, inclusief een gebruiksmelding bij de gemeente.

De planologische hobbel

Juist bij jeugdzorg loopt een locatie nogal eens vast op het omgevingsplan. Een groep jongeren die samenwoont met begeleiding vormt volgens veel gemeenten geen 'huishouden', waardoor het gebruik niet onder de woonbestemming valt. Dan is een pand met een maatschappelijke bestemming nodig, of een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit. Dat traject vraagt tijd en een goede onderbouwing, en draagvlak in de buurt is belangrijk. Meer hierover leest u in ons artikel Past wonen met zorg in een woonbestemming?.

Kansen voor gemeenten en eigenaren

Voor gemeenten sluit kleinschalig verblijf aan bij de doelen van de Hervormingsagenda: jongeren blijven dichter bij hun netwerk en school, en de zorg wordt minder ingrijpend. Door vooraf duidelijkheid te bieden over waar en onder welke voorwaarden zulke woongroepen welkom zijn, kunnen gemeenten de beweging versnellen. Voor eigenaren van grotere panden ontstaat een stabiele huurdersgroep die op zoek is naar langjarige huisvesting.

Hoe Plekvoorzorg helpt

Plekvoorzorg zoekt, koopt en verbouwt panden tot kleinschalige woonzorglocaties en levert ze turn-key op aan zorgaanbieders, inclusief het planologische traject en de afstemming met de gemeente. Bent u jeugdzorgaanbieder en op zoek naar een locatie? Maak een zoekprofiel aan of neem contact met ons op.